W środę, 25 marca 2026 roku, w sali Teatru Polskiego w Szczecinie odbyło się uroczyste spotkanie Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności z okazji 45-lecia powołania NSZZ „Solidarność”. Wydarzenie zorganizowane przez szczeciński Oddział IPN zgromadziło kilkuset gości, w tym działaczy opozycji antykomunistycznej z regionu Pomorza Zachodniego i części województwa lubuskiego.
Przebieg uroczystości
Powitanie gości
Gospodarz uroczystości, dyrektor szczecińskiego Oddziału IPN Krzysztof Męciński, powitał wszystkich zebranych, w tym Zastępcę Prezesa IPN dr. hab. Karola Polejowskiego, przedstawicieli władz województwa zachodniopomorskiego, wojska, duchownych i działaczy społecznych.
List Prezydenta RP
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej dr Karol Nawrocki skierował list do uczestników uroczystości, który odczytała dyrektor Archiwum IPN Marzena Kruk. Prezydent podkreślił znaczenie działań opozycjonistów w walce z komunistycznym reżimem, wspominając m.in. o porozumieniach szczecińskich z 1980 roku i rejestracji NSZZ „Solidarność”.
„…Skala protestów latem 1980 roku i determinacja uczestników przytłoczyły komunistów, zmusiły ich do negocjacji i ustępstw. Pierwszym z czterech historycznych, kluczowych porozumień, którymi zaowocowały strajki, było podpisane 30 sierpnia porozumienie szczecińskie – stanowiące precedens w całym bloku państw uwięzionych za żelazną kurtyną. (…) 10 listopada 1980 roku NSZZ „Solidarność” został zarejestrowany. Z uznaniem witam inicjatywę IPN aby obchody 45 rocznicy tamtego sukcesu obejmowały również regionalne spotkania Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności. Dziękuję naszym drogim Odznaczonym za przybycie na dzisiejszą uroczystość w gościnnych murach Teatru Polskiego w Szczecinie. Gratuluję tym, którzy dzisiaj dołączyli do tego grona. Cieszę się, że jako obywatele niepodległej Polski zyskaliśmy kolejną okazję, aby publicznie uczcić Państwa zasługi”
– napisał Prezydent RP dr Karol Nawrocki.
Wręczenie odznaczeń:
Zastępca Prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski dokonał aktu dekoracji kolejnych dziesięciu osób Krzyżem Wolności i Solidarności. Odznaczenia otrzymali m.in. Grzegorz Stanisław Bieroń, Stanisław Bożek, Robert Grabosz, Kazimierz Zbigniew Łapczuk, Tadeusz Magoński, Witold Kazimierz Miłasiewicz, Roman Czesław Rogulski, Leszek Szczepan Rok, Kazimierz Sawko oraz pośmiertnie Teresa Torzeska (odznaczenie odebrał jej syn Rafał).
Przemówienia
Dr hab. Karol Polejowski w swoim przemówieniu podkreślił bohaterstwo Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności, cytując słowa Danuty Siedzikówny „Inki”: „Wy zachowaliście się jak trzeba. Trzeba było pozostać niezłomnym, ale to wymagało odwagi.” Zaznaczył, że odznaczeni nigdy nie współpracowali z komunistami i zasłużyli na szacunek.
„Damy i kawalerowie Krzyża wolności i Solidarności całym swoim życiem dowiedli, że pozostają wierni ideałom wolności. Nigdy się nie złamali, nie poszli na jakąkolwiek współpracę z komunistami – mówił dr hab. Karol Polejowski. Zacytował Danutę Siedziakównę „Inkę”: – Wy zachowaliście się jak trzeba. Trzeba było pozostać niezłomnym, ale to wymagało odwagi. Musimy dzisiaj mówić młodym ludziom, że decyzja przeciwstawienia się potędze komunistycznego zła, którą wówczas podejmowaliście, to był wyraz odwagi osobistej. Ta decyzja pociągała za sobą świadomość możliwych konsekwencji: utraty pracy, więzienia, bicia a nawet utraty życia. Wielu tych, którzy tą walkę podjęli straciło życie, w tym ludzie kościoła. Wasza decyzja pociągała też konsekwencje dla waszych najbliższych. I to odznaczenie, które odebraliście jest też wyrazem szacunku dla waszych najbliższych. Szanowni Państwo, jesteście bohaterami codziennej walki, to bohaterstwo w systemie totalitarnym”
– mówił dr hab. Karol Polejowski.
Prezes Klubu Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności Piotr Wójcik opowiedział o powstaniu i celach Klubu, który wspiera IPN w przywracaniu pamięci o zapomnianych bohaterach walki o wolność. Podkreślił, że Klub pomaga w odszukiwaniu osób zasłużonych dla niepodległości Polski i będzie występował z poparciem odznaczenia tych osób KWiS.
„Chcemy też budować projekt – „Archiwum –Świadectwa – czas Wolności i Solidarności”, ramach którego będziemy gromadzić świadectwa Odznaczonych KWiS, które opisują ich działalność, walkę Solidarności i opozycji antykomunistycznej o Wolną Polskę, tak aby pamięć tego czasu została zachowana a ich wartości budowały tożsamość i dumę Polaków – w szczególności dotarły do młodego pokolenia.
Damy i Kawalerowie KWiS są także dziś, w tym bardzo trudnym czasie zagrożeń który przeżywamy, Polsce potrzebni. Reagujemy na rzeczywistość i patologie życia publicznego. Dajemy czynnie świadectwo wartościom których zawsze broniliśmy – nie godzimy się z nasilającymi się próbami rekomunizacji przestrzeni publicznej, ograniczania wolności wypowiedzi i burzeniu chrześcijańskiego ładu moralnego w Polsce. Protestujemy przeciwko haniebnemu wyrokowi skazującemu na więzienie bohatera Solidarności-Adama Borowskiego- za mówienie prawdy, nigdy nie zgodzimy się na regulacje wprowadzające tajnych współpracowników UB i SB do statusu działacza opozycji antykomunistycznej, czy na wypłacanie rodzinom ubeków odszkodowań za działalność żołnierzy Niezłomnych. Nie ma i nie będzie naszej zgody na gloryfikowanie aborcjonistek szczycących się odebraniem życia 9 miesięcznemu dziecku. Podobnie nigdy nie zgodzimy się na demolowanie polskiego kanonu patriotycznego wychowania, czego dobitnym przykładem jest wyeliminowanie „Pana Tadeusza” z listy lektur szkolnych.”
– powiedział Piotr Wójcik.
Wystawa i prezentacje
Uczestnicy uroczystości mogli obejrzeć wystawę IPN „Tu rodziła się Solidarność”, prezentującą historię ruchu „Solidarności” w latach 80. na Pomorzu Zachodnim. W specjalnej gablocie zaprezentowano oryginalne Krzyże i Medale Niepodległości z lat 1930-1939 oraz współczesne emblematy Orderu Krzyża Niepodległości i Krzyża Wolności i Solidarności.
Oddział IPN w Szczecinie zaprezentował również spot „Ziemie Niepokorne”, ukazujący opór społeczny przeciwko komunistycznej władzy na Pomorzu Zachodnim i Ziemiach Zachodnich w latach 1945-1990.
Zakończenie uroczystości
Na zakończenie uczestnicy obejrzeli spektakl poetycko-muzyczny „Z piekła do piekła” inspirowany twórczością Jacka Kaczmarskiego, w reżyserii Adama Opatowicza i w wykonaniu aktorów Teatru Polskiego w Szczecinie.
Podsumowanie
Uroczystość była wyrazem uznania dla Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności, którzy w czasach PRL walczyli o niepodległość i prawa człowieka. Wydarzenie podkreśliło znaczenie pamięci historycznej i roli IPN w upamiętnianiu bohaterów tamtych czasów.
